Historische tijdschriften.

Oud-laboratoriumarts Jacques Rijsdijk uit Waalwijk mag dan niet in Gastel zijn geboren, maar zijn vader wel. In zijn jonge jaren logeerde Jacques vaak bij familie op de Roosendaalsebaan. Zijn beide opa’s woonden daar: Rijsdijk en Van den Broek. Zijn opa en een oom waren uitbaters van Café Het Groene Woud in deze straat. Hij heeft altijd een zwak voor Gastel gehouden. Dat was dan ook de reden dat hij in april ons een 4-tal oude ingebonden jaargangen van oude tijdschriften schonk. Het betreft een jaargang van de Katholieke Illustratie van 1921 en 2 jaargangen (1935 en 1938) van de Panorama. Een wat minder bekend tijdschrift was Ons Zuiden; een soort Brabantse Illustratie. Hij gaf ons de jaargang van 1932.

Borduurwerken Julia Smoor

Tijdens haar reizen naar Engeland kocht Julia Smoor ingelijst antiek borduurwerk. Ofschoon het bor-duurwerk geen rechtstreekse relatie heeft met Gastel, willen wij deze bijzondere objecten toch graag opnemen in onze collectie omdat het hier bezit betreft van een bekende Gastelse familie.

 

In Nederland noemen we dergelijk borduurwerk: antieke merklappen. De Engelsen hebben er echter een nog mooiere naam voor: Antique samplers.

Het ligt in het voornemen om deze bijzondere objecten te zijner tijd een plaats te geven in de “pronkkamer”.

 

De schilderijen van Piet Daas

De schilderijen van de onlangs overleden P.C.M. (Piet) Daas uit Stampersgat zijn door zijn executeur-testamentair Frans Schellekens afgegeven in ons museum.

Uit het bezit van Piet zijn veel spullen naar de heemkundekring van Stampersgat gegaan, de schilderijen waren voor Heemkundekring ‘Het Land van Gastel’. Die zijn overigens volgens Frans Schellekens al 2 keer eerder in ons museum geweest ten behoeve van een expositie.

De op 17 augustus 1925 geboren Piet was een oud-Indiëganger. Hij staat met een mooie foto op bladzijde 51 vermeld in het herdenkingsboek; “Zij gingen voor Orde en Vrede” (2010).

 

Piet werd bijna 91 jaar en werd met mili-taire eer gecremeerd tijdens een met veel ceremonieel omgeven VOMI-crematie. VOMI betekent: Vereniging Oud-Militairen Indiëgangers. De strijdmakkers waren gekleed in speciaal tenue en de vlag lag op de kist. Het was een indrukwekkende gebeurtenis, zo verklaarde Frans Schellekens.

 


De schenking uit het legaat van Piet Daas betreft 2 vrijwel identieke grote schilderijen en een kleiner op zwarte zijde geschilderd doek.

De Palingschaar

De schenker van dit bijzondere stroperswerktuig is Roosendaler Kees Haverkamp. Zijn Gastelse vader Gerrit Haverkamp liet de palingschaar maken door Klaas de Ronde of Willy de Veth. Wie preciesde maker was wist Kees niet, maar het was in elk geval een plaatselijke smid.

De schaar zou volgens Kees Haverkamp zijn gemaakt van bladveren van een auto. Vroeger zat er nog een houten steel aan, zodat je – lopend langs de sloot – de palingschaar in de rietkraag kon steken. Als het goed was, bleven de palingen in de weerhaken hangen. Plaatsen waar vroeger gestroopt werd, waren de polder en bijvoorbeeld de “tankval” bij de Zuiddijk.

Een Holmes-stereoscoop

Als wij aandachtig zoeken op internet dan is Heemkundekring ‘Het Land van Gastel’een echte Holmes-stereoscoop rijker. Een 3D-kijker die dateert van 1850. Het is echter de vraag of onze kijker ook zo oud is. Deze kijker werd ons aangeboden door Anton Bus. De kijker, ook wel stereoviewer genoemd, komt ons goed van pas. Het fotoarchief van het museum beschikt over een groot aantalstereo-foto’s. Dit zijn fotoparen die – wan-neer men ze in de stereoscoop plaatst – een prachtig dieptebeeld te zien geven. Het effect is een hele goede benadering van de werkelijkheid.Op de foto laat Andrien Schijvenaars zien hoe je een dergelijke stereoscoop gebruikt.

Delfts blauw bord

Anton Bus bracht ook een herdenkingsbord mee. Hij stond er echter op dat we zouden noteren dat dit bord een schenking was van Jan en Adrie Broos. Het Delfts blauwe bord – van Plateelbakkerij Schoonhoven – was gemaakt ter gelegenheid van het 40-jarig pries-terfeest op 25 februari 1968 van pater A.O.H. Brugmans SM.

De schenking van dit bord heeft nogal wat teweeg gebracht binnen de redactie van het jaarboek. Aanvankelijk was niet veel bekend over de achtergronden van het bord.

Na een korte zoektocht op internet werden we wat wijzer dank zij een interview uit 1978 met pater Brugmans in: ‘Missieverhalen, interviews met missionarissen’ van het Katholiek Documentatie Centrum in Nijmegen, 2004. Hij was geboren in 1899 en was als eerste Nederlander van de Sociëteit van Maria (SM) in 1928 vertrokken naar de Salomonseilanden in Oceanië. Dit missiegebied was in 1836 door de ‘Congregatio de Propaganda Fide’– tijdens het pontificaat van Paus Gregorius XVI – aan de maristen toevertrouwd.De maristen stellen Christus centraal in navolging van Maria.

Pater Brugmans was werkzaam in Honiara, de hoofdstad van de Salomonseilanden. Deze eilandengroep ligt ruim 1000 km ten oosten van Papoea-Nieuw-Guinea. Wanneer men het bord goed bekijkt ziet men linksboven de Salomons eilanden afgebeeld.

 

Wij vonden pater Brugmans ook op een foto, gemaakt door Atelier Bosch in Roosendaal,op de site van Archief West-Brabant. Later bleek dat we die foto ook in ons eigen foto-archief hadden. Ook vonden we een groepsfoto waarop pater Brugmans in 1927 te zien is bij de feestelijkeviering van de 1ste plechtige H. Mis van pater Petrus Meesters. De foto is genomen op de “cour” van de Bernardusschool. Richard Tak vond in zijn archief tevens een krantenbericht over pater Brugmans. Toen werd meteen duidelijk waarom dit bord in Gastel opdook. Pater Brugmans was namelijk geboren in Stampersgat.

 

In 1942 verliet pater Brugmans de Salomonseilanden en werd hij aalmoezenier bij de Nederlandse vloot in de Pacific. Volgens Archief West-Brabant was hij van 1953 tot 1964 aalmoezenier bij de Nederlandse Marine. Het schip dat met nummer F824 is afgebeeld op het bord, verwijst ongetwijfeld naar zijn verblijf bij de marine. Zoeken we dit nummer op, dan vinden we op de site ‘Onze vloot’ een foto, die hoogstwaarschijnlijk ten grondslag ligt aan de afbeelding op het bord. Het schip blijkt de mijnenlegger ‘Hr. Ms. Willem van der Zaan’ te zijn.

 

We zijn ervan overtuigd dat er nog veel meer te vinden is over pater Brugmans. De redactie van het jaarboek heeft dan ook het vaste voornemen in een later jaarboek een uitgebreider artikel over hem samen te stellen. We gaan dan proberen om Gastelaren, die hem nog hebben gekend, aan het woord te laten.

Zangbundels

Harry van de Kar uit de Dorpsstraat was conciërge op de Bernardusschool en had deze zangbundels van de zusters Franciscanessen van Etten in zijn bezit. De zangbundels hebben de mooie Franse naam: “Chants des saluts et des processions”.

Toon mij uw boekenkast en…. boeken van de gebroeders Kuppens

Het is een oud gezegde: “Toon mij uw boekenkast en ik zeg u wie u bent”.

Dat is de gedachte die bij mij opkwam toen ik de boeken van de familie Kuppensinventariseerde die ons werden geschonken via Jan Vermeeren.De boeken kunnen in het bezit zijn geweest van vader Jan Kuppens, maar ook van zijn zonen Jef en Tinus. Jef overleed in Palembang op Sumatra op 1 februari 1947. Rinus overleed enige maanden geleden. Dat Rinus bewaarde alles, dus ook de boeken van zijn vader en Jef.

Bij de familie Kuppens was in elk geval de liefde voor avon-tuur en zeevaart duidelijk aan-wezig. Zo bevatte de schenking één van de 4 delen van de serie ‘De Nederlandse vlag op de wereldzeeën’ van J. Mollema. Dit deel gaat uitgebreid in op de reis van Willem Barentsz en Jacob van Heemskerck naar Nova Zembla. We vonden een exemplaar van ‘Onze zeevaart’ en een zeer interessant boekje ‘Scheepjes in en buiten de fles’ met uitgebreide instructies hoe je kleine scheepsmodellen in een fles kunt maken. Een zeker exotisme proef je uit de boek van de beroemde Zweedse ontdekkingsreiziger Sven Hedin: Van Pool tot pool’ waarin Hedin zijn 75000 km lange reizen beschrijft door Oostelijk Europa, Azië, Australië, Amerika en de poolstreken. In de zelfde categorie vallen ook de boeken: ‘Nieuw Guinea, land en volk’ van Dr. H. Bijlmer en ‘Naar onbekend Midden-Azië, tussen Kara-Korum en Hindu-Kush’ van Ph. Visser. Gezien het moment waarop dit laatste boek is geschonken, was het waar-schijnlijk vader Jan Kuppens die het boek van zijn vrouw kreeg met Kerstmis 1926. De zucht naar avontuur zou je ook kunnen afleiden uit een western: ‘De sterke vuist’ van Max Brand. Dat is overigens de auteur die de televisiedokter Dr. Kildare heeft bedacht. Ook het geloof komt in de boeken terug in een ‘Jaarboek voor het katholieke gezin, een klein Engels Bijbeltje en Pelgrimsboek van een Lourdesbedevaart uit 1969. Streekromans stonden ook in de boekenkast: ‘Jikkemien’ van de Zeeuwse Dignate Robbertz en ‘Uit het kleine rijk gekregen’ van Brabander Anton Coolen. Genealogische interesse zien we bij 3 delen van de ‘Geschiedenis van de familie Dirven gedurende 6 eeuwen’.Het kleine technisch handboekje in het Duits: ‘Kubiktabellenüber Runde Hölzer’, is wellicht nog een erfenis van hun vader, klompenmaker Jan Kuppens. Het maakt de grote diversiteit aan boeken helemaal af. Dan zouden we nog vergeten dat we ook nog een “Handgemalte’ Duitse bierpul met tinnen deksel hebben ontvangen. Daarvan hebben we er niet veel; dus deze pul is een mooie aanvulling op onze collectie.