Een Kadastraal Onderzoek

Ofwel de geschiedenis van de eigen woonomgeving. Hoe zag de plek waar uw nu woont er vroeger uit. Of wilt uw weten waar uw overgrootmoeder vroeger woonde. Wilt uw wel eens de plattegrond zien van Oud Gastel omstreeks 1826. Waar komt de naam van een nieuwe wijk vandaan ? Als men met zijn stamboom bezig is wil men wel eens weten waar de voorouders allemaal een stuk grond bezaten, en wat daar op stond aan gebouwen of wat er verbouwd werd.
Al deze gegevens zijn terug te vinden in de KADASTRALE KAARTEN en de daarbij behorende OORSPRONKENLIJK AANWIJZENDE TAFELEN ofwel O.A.T. ‘s

De achtergrond van het kadaster

De oorsprong dateert nog uit de tijd van NAPOLEON. Voor zijn veroveringsdrang had hij geld nodig. De invoering van de grondbelasting zag hij als een goede inkomsten bron. Om een redelijke grondslag voor de heffing er van te krijgen, werd in Frankrijk in 1808 begonnen met een georganiseerde wijze van opmeting, schatting en tenaamstelling van grondeigendom. De vervaardiging van het kadaster dus. Zo werden in 1811 en 1812 de allereerste opmetingen in Nederland gedaan.
Na de val van NAPOLEON in 1813 werd Nederland een zelfstandige staat onder WILLEM 1. Hierdoor ligt het opmeten een aantal jaren stil. Maar ook WILLEM 1 heeft geld nodig en bij wet van 1816 besluit de Koning om de kadastrale werkzaamheden volgens Frans model voort te zetten. In 1832 wordt het kadaster in Nederland officieel ingevoerd.
Het kadaster had een tweeledig doel n.l. Een rechtvaardige heffing van de grondbelasting en een rechtszekerheid met de betrekking tot de eigendommen en andere zakelijke rechten op onroerende goederen. Dat wil zeggen dat iedereen na 1832 kon bewijzen dat een bepaald onroerend goed of een bepaald recht hem toekwam , zodat niet iemand anders het zelfde kon beweren.
Om aan deze doelen te beantwoorden moest een administratie opgebouwd worden waarin alle later optredende wijzigingen zouden kunnen worden verwerkt. Daartoe moest een bepaald moment opgetekend en als uitgangspunt genomen worden. Het huidige kadastrale registratiesysteem is nog steeds gebaseerd op de in 1832 opgetekende situatie.
De basis van het kadaster wordt gevormd door twee onderdelen.
De MINUUTPLANS ofwel de getekende kaarten en
De OORSPRONKELIJK AANWIJZENDE TAFEL  ook wel OAT’s genoemd.

Minuutsplan 1832

Deze kaarten geven de toestand van 1832 aan. Iedere gemeente is onderverdeeld in secties die kunnen bestaan uit meerdere kaarten. Van elke gemeente bestaat een verzamelkaart, die de indeling van de gemeente in secties laat zien. Op deze oorspronkelijke kaarten staan alle percelen getekend: landerijen, huizen, erven, wegen, wateren enz. Dat is gebeurd op een schaal van 1:1000, 1:2500 of 1:5000. Elk perceel op de kaarten heeft een eigen nummer, zoals bijvoorbeeld  sectie D 142 ( Oud Gastel sectie D het dorp)
Bij deze kaarten horen de registers die Oorspronkelijk Aanwijzende Tafelen worden genoemd,

Oorspronkelijk Aanwijzende Tafelen

In deze boeken zijn alle gegevens van de percelen per gemeente en per sectie op nummervolgorde gerangschikt. Van ieder perceel, dat in de OAT dus gemakkelijk is terug te vinden met behulp van de gemeente en sectie-aanduiding en het perceel nummer, worden de naam, het beroep en de woonplaats van de eigenaar of vruchtgebruiker vermeld.
Daarnaast staan er ook de soort bebouwing of grondgebruik in (bijvoorbeeld weiland, moestuin, huis en schuur en erf), de oppervlakte, de belastingklasse en de belastbare opbrengst.

Zie het voorbeeld van oud Gastel sectie D (’t Dorp)
In de 14e hoek hebben we de percelen D-142,143 en 144 die in het bezit waren van Cornelis Koonings die bouman was en in Gastel woonden.
Het perceel D-142 was een weiland               van 27 roede en 80 el
Het perceel D-143 was een moestuin             van 10 roede en 10 el
Het perceel D-144 was huis en schuur en erf van   5 roede en 80 el

De “inhouds - grootte” zoals vermeld in de OAT’s,  staan vermeld in de oude benaming van voor de Franse tijd, dus in Bunder (b) Roede (r) of in El of elle (e) dit werd bij besluit op 29 maart 1817 (staatsblad 15) omgezet naar de huidige maat van hectare, are, of vierkante meter
De el kwam gelijk te staan aan een de meter
De vierkante el kwam gelijk te staan aan een vierkante meter
De vierkante roede kwam gelijk te staan aan 10x10 el = 100 m2, ofwel een are
De bunder kwam gelijk te staan aan 100x100 vierkante el = 10.000 m2 ofwel een hectare.
De in de “Inhouds – Grootte” vermelde oppervlakte in de OAT’s kan men dus lezen als hectare, are of vierkante meters.

Hazagoed

Al deze gegevens kan men in de computer invoeren in het speciaal voor dit doel gemaakte programma HAZAGOED.
Alvorens we er mee kunnen beginnen moeten we alle gegevens die vermeld staan in de OAT,s en die met de hand zijn geschreven, over te zetten naar een duidelijk leesbare tekst om deze daarna in te voeren in de computer. Ook zullen deze gegevens gecontroleerd moeten worden in het streekarchief in Zevenbergen op juistheid.
Als dat is gebeurd kunnen we een deel van de kaart uit 1826 als achtergrond in het programma HAZAGOED projecteren. De coördinaten aangeven zodat de kaart op de juiste plaats en hoek overgetekend kan worden. Hierna wijzen we het eerste veld aan op de kaart en voeren alle gegevens uit de OAT’s in, waarna we het betreffende perceel precies na kunnen gaan tekenen. Dit doen we met alle percelen van die kaart. Als eerste pakken we daar de eerste kaart van ’t Dorp voor omdat hier de percelen van de familie Mastboom op voor komen.
Als een project als dit afgewerkt is, krijgt men als resultaat een kaart zoals heden ten dage de stafkaarten er uit zien. Dus velden met verschillende kleuren die de kwaliteit van de grond aangeven, of het een weg is of water of bebouwing. Als men een perceel van een bepaalde eigenaar aanwijst en dit rood op laat kleuren, dan kan men gelijk zien welke percelen hij nog meer bezit en waar deze liggen. Deze kleuren dan ook gelijk rood op. U zult begrijpen dat in dit computer programma heel veel gegevens van een perceel zijn op te vragen en te tonen. Als men foto’s heeft van de goederen dan kan men deze ook aan deze percelen toevoegen, en door het perceel aan te wijzen ook te tonen.
Buiten de gegevens uit 1826 zijn alle gegevens die daarna bekent zijn van een perceel in dit programma in te voeren, zodat we een verloop kunnen volgen vanaf 1826 tot nu toe. We kunnen dus zien wie de percelen of goederen gekocht heeft en wat er mee is gebeurd. Zijn er percelen samengevoegd of opgedeeld alles kan men er in kwijt. Ook de gezin samenstelling van de eigenaar of vruchtgebruiker kan men er aan toe voegen. Hoeveel koeien of varkens men had. Wat de opbrengst was etc.
Kortom heel veel interessant werk waar veel handen voor nodig zijn met als resultaat een geweldig mooi naslagwerk over Oud Gastel en zijn inwoners.

 

Voor informatie kun je terecht bij:
Het bestuur van
De Heemkunde kring het Land van Gastel
Andrien Schijvenaars en Jan de Jongh

Terug | Boven