 |
De geschiedenis van Oud en Nieuw Gastel.
Deel 5: van 1587 tot 1597
1587
Wat gebeurde er landelijk:
26 januari: Maarten Schenk van Nydeggen neemt in naam van de Unie van Utrecht de stad Ruhrort in.
 |
| Maarten Schenk |
Juni: Geldern wordt door Claudius van Berlaymont, de Spaansgezinde stadhouder van Gelre, veroverd.
28 juli: Godfried van Mierlo, bisschop van Haarlem overlijdt.
 |
| Godfried van Mierlo. |
5 augustus: Landvoogd Alexander Farnese, de hertog van Parma, verovert Sluis.
31 oktober: De Universiteitsbibliotheek Leiden opent haar deuren na haar oprichting in 1575.
Eindhoven wordt eerst door Staatse, daarna weer door Spanjaarden ingenomen.
De Engelsen leveren Deventer verraderlijk uit aan de Spanjaarden.
De Graaf van Leicester wordt gedwongen de Nederlanden te verlaten.
Justificatie of Deductie - De Staten-Generaal besluiten voortaan de Verenigde Nederlanden zelf te besturen; hierdoor ontstaan de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. 1.Friesland 2.Gelre 3.Holland 4.Overijssel 5.Stad en Lande (Groningen) 6.Utrecht 7.Zeeland.
 |
| Kaart 1587 |
Wat gebeurde er in Gastel:
3 mei: De commissarissen en de ingelanden, op de auditie der rekeningen van de eilanden vergaderd, keuren de declaratie goed van de dijkgraaf Arnoult van Stembor wegens zijn vacatiën in het verzoek aan de Staten van Brabant te Antwerpen, om de polder te mogen “herversen” en om vrijdom van belastingen te verkrijgen. De penningmeester zal de declaratie betalen, of zij zal gekort worden aan de schotgelden van Arnoult van Stembor.
J.Kinschot verleent goedkeuring aan Jacop van Zeverdonck, penningmeester om aan jonker Arnt van Stembor een som van 100 kg. te betalen. De ingelanden van Heer Jans Land zijn op de auditie der rekening van de Ruygenhil verschenen, en hebben de dijkgraaf afgevaardigd, om bij de graaf van Leycester het octrooi te verzoeken tot de herversing van de polder. Voor de kosten hebben zij de genoemde som beschikbaar gesteld.
 |
| Robert Dudley graaf van Leyceter. |
1588
Wat gebeurde er landelijk:
De Spaanse Armada is verslagen door een Engelse vloot onder leiding van admiraal Charles Howard en viceadmiraal Francis Drake, terwijl Nederlandse watergeuzen de Hertog van Parma verhinderden zich vanuit Vlaanderen bij de Armada aan te sluiten.
 |
| Spaanse Armada. |
De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden wordt uitgeroepen. Nederland is als natie geboren. Johan van Oldenbarnevelt heeft hier op de achtergrond toe bijgedragen door geleidelijk aan de buitenlandse invloeden in de Nederlandse politiek terug te brengen.
Wat gebeurde er in Gastel:
Pastoor van Gastel is Johannes Lelius van Delf, hij was een kloosterling van de abdij van St. Bernard, hij is waarschijnlijk al in 1566 aangesteld als pastoor.
Maria Margaretha van Merode en markies Jan van Wittem overlijden in 1588.
Maria Mencia van Wittem, geboren op 29 augustus 1581 te Wouw, oudste dochter van Jan van Wittem en van Maria Margaretha van Merode. Maria Mencia werd in 1588 door de koning van Spanje met het Markizaat beleend. Het duurde echter tot 1609 dat zij als markiezin werd ingehuldigd. Maria Mencia van Wittem huwt in 1599 met Herman, Graaf van den Bergh. De graaf overlijdt in 1611.
In 1612 hertrouwt Maria met Willem van Melun. Zij overlijdt in 1613.
1589
Wat gebeurde er landelijk:
5 oktober: Slag om Zoutkamp. De slag om Zoutkamp was een belegering van de schans nabij Zoutkamp (ook wel Soltkamp genoemd)
tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Na een belegering van vijf dagen, moest het Spaansgezinde garnizoen zich overgeven aan de Friese troepen van Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg.
 |
| Wllem Lodewijk van Nassau-Dillenburg. |
Maarten Schenk van Nydeggen doet een mislukte verrassingsaanval op Nijmegen.
Wat gebeurde er in Gastel:
Pastoor van Gastel is Johannes Lelius van Delf, hij was een kloosterling van de abdij van St.Bernard, hij is waarschijnlijk al in 1566 aangesteld als pastoor. Steeffen word als kapelaan genoemd.
1590
Wat gebeurde er landelijk:
In februari 1590 werd prins Maurits benaderd door de schipper Adriaen van Bergen uit Leur. Hij had een plan om de stad in te nemen: als schipper vervoerde hij regelmatig turf naar het Kasteel van Breda, waar de Spaanse troepen gelegerd waren. Omdat hij zo vaak kwam, werd zijn schip niet meer gecontroleerd. Hij zou op deze manier een leger het kasteel binnen kunnen smokkelen. Dit naar het idee van het Paard van Troje.
4 maart: Verovering van Breda door Maurits van Nassau. De list met het Turfschip van Breda is één van de bekendste voorvallen uit de Tachtigjarige Oorlog. Het leidde tot de inname van Breda op 4 maart 1590 en was niet alleen een militaire, maar vooral ook morele overwinning voor de troepen van prins Maurits.
 |
| List met het turfschip. |
29 oktober: Spaanse soldaten proberen de stad Lochem in te nemen bij de Aanval op Lochem (1590).
De aanval op Lochem was een aanval en poging tot inname door het Spaanse leger met behulp van een list op de Nederlandse stad Lochem tijdens de Tachtigjarige Oorlog op 29 oktober 1590. De list faalde door oplettendheid van Poorters Jan, de zoon van de poortwachter.
Wat gebeurde er in Gastel:
Het enige wat nog bekend is, is dat Pastoor van Gastel nog steeds Johannes Lelius van Delf is, hij was een kloosterling van de abdij van St.Bernard, hij is waarschijnlijk al in 1566 aangesteld als pastoor.Ook Steeffen word nog als kapelaan genoemd.
1591
Wat gebeurde er landelijk:
19 mei: Met het Beleg van Zutphen begint Maurits' veldtocht van 1591. Maurits veldtocht van 1591 was de succesvolle veldtocht die Maurits van Oranje ondernam met zijn leger in het oosten en zuiden van de Republiek, in 1591. In dat jaar veroverde hij meerdere steden voor de Staten-Generaal op Spaanse troepen. De oorlog waar deze veldtocht deel van uit maakt, is de Tachtigjarige Oorlog.
14 oktober: Het Beleg van Nijmegen (1591) door Prins Maurits begint.
12 oktober: de verovering door prins Maurits van de stad Nijmegen, die hij de vrije magistraatskeuze ontneemt.
De veldtocht van prins Maurits wordt voortgezet met de verovering van Deventer, Delfzijl en Hulst. De prins wordt benoemd tot stadhouder van Gelre.
Edzard II, een fanatieke Lutheraan, wordt graaf van het Graafschap Oost-Friesland. Vooral in Emden loopt het geschil tussen Calvinisten en Lutheranen hoog op.
 |
| Edzard II. |
 |
1592
Wat gebeurde er landelijk:
Coevorden en Steenwijk worden heroverd op de Spanjaarden.
Jan Huygen van Linschoten keert na jaren van reizen voor Portugal terug in Nederland, zijn publicaties van de "geheime" zeevaartroutes naar Oost-Indië openen voor Nederland de deur van de Gouden Eeuw.
 |
| Jan Huygen van Linschoten. |
De tweede Brandaris vuurtoren wordt gebouwd op Terschelling, maar stort door verkeerde bouwmaterialen direct weer in.
Cornelis Cornelisz. Van Uitgeest verkrijgt het octrooi voor de paltrokmolen. De paltrokmolen is als windmolen een zeldzaamheid in Nederland. Er resteren er nog slechts 5. Ook in Duitsland komen paltrokmolens voor, echter zonder de kenmerkende 'vleugels'. De Nederlandse paltrokmolen is altijd een zaagmolen, dit in tegenstelling tot de Duitse.
 |
| Een Paltrokmolen. |
Cornelis de Houtman wordt door de Compagnie van Verre naar Lissabon gestuurd om nieuwe handelsmogelijkheden voor peper te onderzoeken.
 |
| Cornelis de Houtman. |
1593
Wat gebeurde er landelijk:
24 juni: Herovering van Geertruidenberg en Westerwolde op de Spanjaarden.
 |
| Beleg van Geertruidenberg. |
15 december: Cornelis Corneliszoon van Uitgeest krijgt octrooi op de houtzaagmolen.
Carolus Clusius plant in de Hortus botanicus Leiden de eerste tulp.
De classicus Josephus Justus Scaliger volgt in Leiden Justus Lipsius op, die teleurgesteld is teruggekeerd naar Leuven.
Josephus Justus Scaliger was een zestiende-eeuwse Franse protestantse humanist, dichter, polemist en hoogleraar aan de Leidse universiteit als opvolger van Justus Lipsius. Justus Lipsius was een Zuid-Nederlandse humanist, filoloog en historiograaf.
 |
 |
| Justus Lipsius. | Josephus Justus Scaliger. |
1594
Wat gebeurde er landelijk:
12 februari: Delfzijl slaat succesvol een aanval af, vanuit de Spaans overheerste stad Groningen tijdens de Aanval op Delfzijl (1594).
7 mei: Maurits ontzet voor de tweede keer het belegerde Coevorden, waarvan weinig over is.
22 mei De prinsen Maurits en Willem Lodewijk slaan het beleg voor de stad Groningen.
3 juni: Twee vaartuigen zeilen van Texel uit voor de eerste van drie expedities onder leiding van Willem Barentsz, ter verkenning van de Noordoostelijke Doorvaart naar China en Indië. Aan boord is zeevaarder en reisbeschrijver Jan Huygen van Linschoten.
 |
| Willem Barentsz. |
22 juli: Groningen wordt veroverd en sluit zich aan bij de Republiek, bekend als de Reductie van Groningen. Met de Spaanse troepen moeten priesters en monniken de stad verlaten. Alle katholieke kerken worden gesloten. De stad Groningen wordt samengevoegd met de Ommelanden. Met de Reductie van Groningen wordt gedoeld op de capitulatie van stad Groningen voor het leger van prins Maurits van Oranje en Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg.
 |
| Beleg van Groningen. |
Als militair adviseur van prins Maurits schrijft Simon Stevin De Stercktenbouwing, waarin hij militaire versterkingen opnieuw ontwierp om aangepast te zijn aan de projectielbanen van de nieuwe vuurwapens in plaats van de oude kruisboog.
 |
| Simon Stevin. |
De vesting Bourtange wordt een grensverdediging van de drie noordelijke provincies Groningen, Friesland en Drenthe.
Ernst van Oostenrijk volgt Peter Ernst von Mansfeld op als landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden.
 |
 |
| Ernst van Oostenrijk | Peter Ernst von Mansfeld |
In Amsterdam wordt de Compagnie van Verre opgericht, een voorloper van de Verenigde Oost-Indische Compagnie.
De botanicus Carolus Clusius wordt hoogleraar in Leiden.
De derde Brandaris vuurtoren wordt gebouwd op Terschelling. Deze staat tegenwoordig nog overeind.
Wat gebeurde er in Gastel:
10 februari: De Staten Generaal beschikken op het rekest van de geërfden van Nieuw Gastel. Deze hebben te kennen gegeven dat in het jaar 1583 op bevel van de graaf Hoenlo de dijken van het land op twee verschillende plaatsen zijn doorgestoken, terwijl een nieuwe sluis aan de Visschers Creecke, opzettelijk werd weggebroken. Hierdoor hebben zij grote schade geleden. De Staten verlenen hen octrooi, om de polder weer te bedijken, brieven van sauvegarde tot juni 1596, het vruchtgebruik der goederen van het huis van Bergen op Zoom in de polder gedurende 6 jaren, vrijdom van lasten gedurende 10 jaren, tevens de lasten van Oud-Gastel, ook gedurende 10 jaren. Andere bepalingen betreffende de uitvoering worden nog gegeven.
1 maart: Arnoult van Stembor, G. Numan en Nicolaas Willem Symonss stellen een memorie op der vacatiën, die jonker Arnoult van Stembor, dijkgraaf van Nieuw Gastel, heeft gedaan in het visiteren van de doorgestoken gaten in de dijken, en de vernielde sluizen sinds
1 mei 1587.
19 maart: Jonker Arnoult van Stembor, dijkgraaf, Gerard Numan, ingelande, Jacob van Severdonck, penningmeester, Jan Hazewinckel, secretaris en contraboekhouder, hebben vanaf Standtdaerbuijten het grote gat in de dijk van Nieuw Gastel bij de Vissers kreek gevisiteerd, tevens de sluis tegenover de Steenbergse Vliet en het gat in de Oudenbossche haven. Dicht bij dezen konden zij niet komen, daar een groot getal krijgsvolk “ van de andere zijde” in Oudenbosch lag. Van huislieden aldaar hebben zij vernomen, dat de sluis geheel is uitgespoeld en het houtwerk ervan het land is ingedreven. De penningmeester krijgt opdracht dit hout te verkopen, daar het anders toch maar gestolen wordt.
3 oktober: Arnoult van Stembor schrijft aan Jacques van Severdonck, schout van Stanterbuyten, dat hij na veel moeiten het octrooi van de koning verkregen heeft, om de polder opnieuw te mogen bedijken, conform het octrooi, door de Generale Staten verleent.
Het punt der licenten is echter nog niet geregeld, een adres aan de markies zal nodig zijn. De ingelanden, die hun eigen land willen bedijken, moeten zich melden, daartoe moeten bekendmakingen worden gedaan. Er wordt gevraagd hiervoor “aan die zijde” te willen zorgen.
Een vergadering der ingelanden moet worden uitgeschreven op 20 november a.s.
November: Jonker Aernoult van Stembor, dijkgraaf, Ocker Corneliss, opperdijkgraaf van het land van Schouwen, Mr.Niclaes Willem Symonss, burgemeester van Zierczee, jonker Geeraert Numan, Alexander Willems, rentmeester van Wouw, Mr.Jan Symonss, landmeter,
en Jan van Haeswinckel visiteren de doorgestoken dijken en de vervallen sluizen.
4 december: Marcus Duijvoet verklaart van jonker Arnout van Steenbor een som van 340 gulden ontvangen te hebben wegens de levering van zilveren schalen aan Steenberch, burgemeester van Sircksee, en Sr.Johan Seeverdonck.
15 december: Arnoult van Stembor, Gerard Numan en J. van Severdoncq antwoorden Jan Symonss, gezworene, en Mr. Jan Hazewinckel, secretaris en contraboekhouder der dijkage van Nieuw Gastel, beide wonende te Willemstad, op hun brief, waarbij gevoegd was een brief van de burgemeester Niclaes Willem Simonss. Zij betreuren dat zij vanwege de vorst niet kunnen komen, om de bestekken der sluizen gereed te maken. Er zal een nieuwe oproep van timmerlieden geschieden, de dag zal nader worden bepaald.
18 december: Arnoult van Stembor, Gerard Numan en J. van Severdoncq schrijven aan Jan Symonss, gezworene, en Mr.van Hazewinckel, contraboekhouder, beide wonende te Willemstad, dat in de laatste vergadering der ingelanden van Nieuw Gastel voor de herversing van de polder een schot is gezet van 9 kg. per gemet, en de heren van Ziericxzee van mening zijn, dat dit schot zo spoedig mogelijk moet geïnd worden, welke mening zij delen. Daarom zenden zij, om tijd te winnen, een akte van insinuatie, met het verzoek deze te tekenen.
Dan kan de dienaar van de dijkage de geërfden in de diverse plaatsen aanschrijven.
Tevens verzoeken zij, daar de wachten moeilijk zijn in het laten passeren van lieden op de eilanden, dat de bode met deze brief voorspraak zal ontvangen bij de gouverneur.
De dijkgraaf en de gezworenen besluiten, tot financiering der kosten van de herversing van de polder, een schot te heffen van 9 kg. per gemet, te betalen in drie termijnen.
Jan van Haeswinckel dient een declaratie in wegens vacatiën voor de polder in de visitatie der doorgestoken gaten, de geramponeerde dijken en de gebroken sluizen.
N.N. schrijft aan N.N. over de aanbesteding der sluizen, door de vorst zijn geen timmerlieden gekomen, dan enige uit Breda.
De aanbesteding zal opnieuw moeten geschieden, waarbij timmerlieden uit Holland en Zeeland moeten uitgenodigd worden.
Ondertussen zal worden beslist, of de sluizen uit Brabants of Wezels hout gemaakt zullen worden.
Gouverneur Lier is inmiddels aangekomen en heeft brieven gebracht van die van Zierczee.
De doorgestoken dijk bij Nieuw Gastel wordt weer hersteld en de polder drooggemaakt. Inmiddels is het dorp geheel in verval geraakt.
De bewoners zijn naar elders vertrokken.
Na de herdijking van 1594 zette Michiel van der Hulst het proces dat met de Markies van Bergen op Zoom liep, met vernieuwde kracht voort, zelfs verzwaard met zijn weigering om in de kosten van de herdijking bij te dragen.
Toen de polder in 1594 weer gesloten werd, schijnt er geen behoefte meer te zijn geweest aan een kerkgebouw in Nieuw Gastel.
De plaats van het dorp vindt men op latere kaarten nog aangegeven. In sommige stukken van het archief wordt de plaats van de kerk nog vermeld.
Na de herdijking van dit jaar is het dorp niet terstond herrezen. De plaats van het verdwenen Nieuwedorp bleef geheel verlaten, daar zijn geen huizen of hofsteden meer gebouwd.
1595
Wat gebeurde er landelijk:
18 maart: Aangespoord door Menso Alting (was een Nederlands predikant en kerkhervormer) roept de bevolking van Emden
(Oost-Friesland) de opstand uit tegen graaf Edzard II (Hij was graaf van Oost Friesland.)
 |
|
| Menso Alting. | Edzard II. |
De Unie zendt troepen naar Emden om de stad te steunen in de strijd tegen graaf Edzard II.
De standaardisatie van as lengten voor wagens werd ingevoerd. Hiervoor kon het zijn dat provincies verschillende as lengtes hanteerden zodat er van wagen gewisseld moest worden aan de provinciegrens.
Opperschipper Jan Molenaar had de leiding op zee, Cornelis de Houtman ging over de handel en Pieter Dirkz. Keyser was de navigator. Ze kwamen met 190 man en 1 schip minder terug, de lading dekte de kosten bij lange niet. Toch ging men verder met deze ondernemingen en leidde dit olv. van Oldenbarnevelt tot de oprichting van de V.O.C. Concurrerende bedrijven uit Amsterdam, Enkhuizen, Delft, Rotterdam, Hoorn en Middelburg deden hier aan mee. In elk van de steden werd een "Kamer" van de V.O.C. gesticht. De 76 bewindshebbers kozen 17 Heren uit die het dagelijkse bestuur vormden. Alle Kamers namen deel in de kosten en in de winsten.
 |
| Gereconstrueerde Duyfken. |
24 mei: De eerste gedrukte catalogus van een institutionele bibliotheek, de Nomenclator van de Universiteitsbibliotheek Leiden, verschijnt.
15 juli: Bij het 'Verdrag van Delfzijl' verkrijgt het opstandige Emden een semiautonome status.
De suikerraffinage, die in 1585 is uitgeweken uit Antwerpen, begint zich te verplaatsen van Hamburg naar Amsterdam.
Een strenge winter wordt gevolgd door overstromingen en een rattenplaag.
Wat Gebeurde er in Gastel:
Bij de verpachtingen van de dijken vindt men vanaf 1595 regelmatig het tweede perceel, beginnend van de hoek achter de kerk van Heer Jansland. Het zou kunnen betekenen, dat de kerk (of het restant) van Nieuw Gastel toen nog bestond.
In januari 1595 is aan de visserskreek de eerste werk keet gezet, en kon men aan de herstelwerkzaamheden van de herdijking beginnen.
In februari worden drie nieuwe sluizen aanbesteed. Die van Oud Gastel waren eerst onwillig geweest om aan de herdijking mee te werken, daarna kwamen zij tot een ander inzicht. Veel bewoners hadden namelijk belangen in de polder. Toen bekend werd dat zij hun bedragen van de belastingen mochten aftrekken, verdwenen hun laatste bezwaren.
In september was de polder weer gesloten. De werken hadden meer dan 60.000 gulden gevorderd.
In 1595 gaven de burgemeesters, schepenen en regeerders van „Gastel" annex de polder van Heer Jansland een getuigenis over uitgevoerde werken. Dit duidt erop. Dat het eigen gemeentebestuur nog niet hersteld was. Korte tijd later was dat wel het geval.
De schepenbank bestond uit zeven schepenen met aan het hoofd de drossaard van het oost kwartier van het markizaat of een aparte schout voor elk dorp. Zij vormden de rechtbank van het dorp, spraken vonnissen in strafzaken, beslisten in geschillen en stelden akten op van allerlei soort, zoals koop en verkoop, schuldbekentenis, hypotheek, testament en erfdeling. Wanneer zij optraden als gemeentebestuur, werden zij bijgestaan door twee gemeente-mannen en twee H. Geest-meesters (het toenmalig armbestuur). Het bestuur van Oud Gastel was enigszins anders samengesteld. Daar kwamen zeven gemeentemannen voor, twee H. Geest-meesters en twee rekenmeesters.
Vanzelfsprekend hebben vaak dezelfde personen in verschillende functies zitting gehad. De kleine bevolking had te weinig mankracht om het polderbestuur en het dorpsbestuur on gedubbeld te bezetten. De zaken heeft men evenwel altijd goed uit elkaar gehouden, soms zelfs tot het overdrevene toe.
Bij de eerste bedijking kreeg de polder drie sluizen. Na de herdijking van 1595 waren er méér. Het juiste getal is niet altijd met zekerheid te achterhalen, daar uit de stukken moeilijk op te maken is over welke sluis gesproken wordt en waar die precies lag. Vermoedelijk zijn er toen al 6 sluizen geweest, welk aantal lang hetzelfde is gebleven.
1596
Wat gebeurde er landelijk:
20 juni: De gecombineerde Nederlandse-Engelse vloot doet een verrassingsaanval op de Spaanse marinehaven Cádiz om een Spaanse invasie in Engeland te verhinderen.
24 juni - De eerste Nederlandse expeditie van Cornelis de Houtman naar Oost-Indië bereikt Bantam (op de kust van Noord-Java).
Oktober - Johan van Oldenbarnevelt sluit de Triple Alliantie met Engeland en Frankrijk tegen Spanje. Het is de eerste officiële internationale erkenning van de onafhankelijkheid van de Verenigde Provinciën.
Willem Barentsz vertrekt naar het Noorden en ontdekt Spitsbergen.
 |
| Willem Barentsz en Jacob van Heemskerk. |
In heel Europa is een graantekort wat resulteert in extreme prijsstijgingen.
Prins Filips Willem van Oranje-Nassau (1554-1618) keert terug na zijn gijzeling in Spanje en werd Lid van de Raad van Staten.
Op zoek naar een nieuwe route naar de Oost komen Willem Barentszoon en Jacob van Heemskerk en hun bemanning vast te zitten op koude Nova Zembla en beleven hier een barre overwintering.
Wat gebeurde er in Gastel:
In 1596 was weer sprake van een herstel aan de kerk, toen werd Cornelis Joris de Grauwe als kerkmeester benoemd en speciaal belast met de financiële afwikkeling van een verbouwing.
Voor zover bekend, heeft de kerk geen schade opgelopen in de eerste periode van de Tachtigjarige Oorlog. Wel was het gebouw lang verwaarloosd omdat de meeste parochianen gevlucht waren, en werd het door de soldaten moedwillig beschadigd.
1597
Wat gebeurde er landelijk:
11 januari: Bij Bawean wordt het schip Amsterdam in brand gestoken, omdat er een tekort aan bemanning is voor de gehele vloot.
24 januari: Staatse troepen onder prins Maurits verslaan de Spanjaarden onder Filips van Hohenlohe-Neuenstein.
 |
| Filips van Hohenlohe-Neuenstein. |
24 februari: Prins Maurits van Oranje-Nassau bevecht de Spanjaarden bij Turnhout in een (zeldzaam) open veldslag. Prins Maurits leger was voorzien van nieuwe wapens, de ruiters hadden geen lansen meer maar sabels en karabijnen, dit leverde hem een grote overwinning op. 2350 Spanjaarden werden gedood en zeker 300 Spanjaarden werden gevangen genomen. Prins Maurits had slechts 7 doden te betreuren. Nu het zuiden bevrijd was ging hij naar het oosten en bevrijde Rijnbeek. Grol. Bredevoort. Meurs. Enschede. Ootmarsum. Oldenzaal en Lingen.
 |
| Slag bij Turnhout. |
20 juni: Willem Barentsz (47), Nederlandse zeevaarder en ontdekkingsreiziger overlijd.
 |
| De dood van Willem Barentsz. |
Koning Filips II probeerde zich nog met de Lage Landen te verzoenen, hij gaf schepen terug en liet zo’n 6 duizend gevangen zeelieden vrij. Kort voor zijn dood stond hij de Nederlanden af aan zijn dochter Isabella en haar echtgenoot Albertus van Oostenrijk, die al landvoogd was van de Zuidelijke Spaanse Nederlanden. Toen Isabella en Albertus van Oostenrijk in Brussel werden ingehuldigd stonden er zeven zetels klaar voor de Zeven Gewesten uit het Noorden. De Zeven Noordelijke Gewesten was beloofd dat ze in hun huidige vorm mochten blijven bestaan maar moesten dan wel het centrale gezag van Brussel erkennen. De zeven zetels bleven leeg. De scheiding tussen Noord en Zuid was een feit. In het gevolg van Isabella en Albertus van Oostenrijk was ook Prins Filips Willem van Oranje-Nassau die 30 jaar "gegijzeld" was in Spanje. De oudste zoon van Oranje wilde net als zijn vader Willem van Oranje-Nassau, iets doen voor de Lage Landen alhoewel zijn uitgangspunt een beetje anders was. Hij schreef een brief aan de Staten van Holland dat hij terug naar 's Gravenhage wou keren en dit met zijn broer Prins Maurits wenste bespreken. De Staten waren bang voor verdeling en antwoorde dat ze hem niet wenselijk achtten. Er werd hem tienduizend gulden gestuurd als opbrengst van zijn vaders goederen. Zonder zijn broer gezien te hebben vertrekt hij naar zijn Prinsendom Orange waar hij in 1618 stierf.
 |
| Albertus van Oostenrijk. |
13 augustus: De Staten-Generaal vaardigen een instructie uit op de Admiraliteit van de vloot, die op vijf plaatsen wordt gevestigd.
14 augustus: De expeditie onder De Houtman naar Oost-Indië keert in Amsterdam terug. Hoewel de tocht commercieel geen succes is en slechts 87 overlevenden van de 240 zijn, blijkt dat men Portugal niet nodig heeft voor specerijen en worden al gauw een groot aantal expedities vanuit Nederland naar Indië gestuurd. In een tijdsbestek van 7 jaar worden 12 verschillende compagnieën opgericht.
Prins Maurits onderneemt van augustus tot en met november een veldtocht in het oosten van de republiek en verovert meerdere vestingen, onder welke Grol en Oldenzaal.
9 oktober: In Bredevoort breekt er een grote stadsbrand uit na het 8 daagse beleg van de stad door Prins Maurits van 1 tot en met 9 oktober. Na de inname breekt de brand uit, waarbij ook de St. Joriskerk volledig afbrandt. Slechts 20 woningen blijven gespaard.
18 oktober: Prins Maurits neemt de stad Enschede zonder slag of stoot in waarna de vesting ontmanteld wordt.
21 oktober: In Ootmarsum worden 3 kogels afgeschoten door Van Duivenvoorde, waarna de stad zich overgeeft en de vesting ontmanteld wordt.
13 november: Met de verovering van Lingen door prins Maurits eindigt de Twentse oorlog.
6 december: Cornelis Corneliszoon wordt een octrooi verleend voor de krukas. Eerder ontving hij een octrooi voor de houtzaagmolen.
Wat gebeurde er in Gastel:
In 1597 namen de regenten van Gastel op bevel van de bisschop van Antwerpen de tienden in beslag, die pastoor Johannes Lelius ten eigen bate wilde laten innen. Er werd een zware straf vastgesteld voor de pachters, die voor de pastoor wilden optreden. Dit was vermoedelijk als maatregel bedoeld om Lelius te dwingen naar de parochie terug te keren.
In 1597 is sprake van een nieuw kruiskoor in de kerk. herstel van het koor, het dichtmetselen van ramen en restauratie van de zijbeuk. Blijkens de latere gegevens is dit alles een provisorisch en weinig doeltreffend herstel geweest.